تیروئید غدهای کوچک و پروانهایشکل است که در پایین گردن، درست زیر سیب آدم قرار دارد. غده تیروئید دو هورمون اصلی تولید میکند: تیروکسین (T4) و ترییدوتیرونین (T3). این هورمونها بر تکتک سلولهای بدن تأثیر میگذارند و نقش مهمی در تنظیم متابولیسم دارند.
هورمونهای تیروئید میزان استفاده بدن از چربیها و کربوهیدراتها را تنظیم میکنند، به کنترل دمای بدن کمک میکنند، بر ضربان قلب اثر میگذارند و در کنترل میزان پروتئینی که بدن میسازد نقش دارند. کمکاری تیروئید زمانی اتفاق میافتد که غده تیروئید نتواند به اندازه کافی هورمون تولید کند.
علت کم کاری تیروئید
1. بیماریهای خودایمنی
شایعترین علت کمکاری تیروئید، بیماری خودایمنی هاشیموتو است. در این بیماری، سیستم ایمنی بدن آنتیبادیهایی تولید میکند که به بافتهای سالم حمله میکنند. گاهی این حملهها غده تیروئید را درگیر کرده و توانایی آن را در تولید هورمون کاهش میدهند.
2. جراحی تیروئید
برداشتن تمام یا بخشی از غده تیروئید میتواند تولید هورمونهای تیروئیدی را کاهش دهد یا بهطور کامل متوقف کند.
3. پرتودرمانی
پرتودرمانی برای درمان سرطانهای سر و گردن ممکن است به غده تیروئید آسیب بزند و باعث کمکاری تیروئید شود.
4. تیروئیدیت
تیروئیدیت به التهاب غده تیروئید گفته میشود. این التهاب ممکن است ناشی از عفونت یا اختلالات خودایمنی باشد. تیروئیدیت معمولاً ابتدا باعث پرکاری تیروئید و سپس منجر به کمکاری تیروئید میشود.
5. داروها
برخی داروها مانند لیتیوم که برای درمان برخی اختلالات روانی استفاده میشود، میتوانند باعث کمکاری تیروئید شوند.
علل کمتر شایع کم کاری تیروئید
مشکلات مادرزادی
برخی نوزادان با غده تیروئید ناقص یا بدون غده تیروئید متولد میشوند. به همین دلیل، غربالگری تیروئید نوزادان در بسیاری از کشورها از جمله ایران الزامی است.
اختلالات هیپوفیز
کمبود هورمون محرک تیروئید (TSH) که معمولاً به دلیل تومورهای غیرسرطانی هیپوفیز رخ میدهد، میتواند باعث کمکاری تیروئید شود.
بارداری
کمکاری تیروئید در دوران بارداری یا پس از آن ممکن است رخ دهد و در صورت عدم درمان، خطراتی مانند سقط جنین، زایمان زودرس و پرهاکلامپسی را افزایش میدهد.
کمبود ید
ید برای تولید هورمونهای تیروئید ضروری است. کمبود ید بهندرت باعث کمکاری تیروئید میشود، زیرا استفاده از نمک یددار این مشکل را تا حد زیادی برطرف کرده است.
بیشتر بدانیم و بهتر زندگی کنیم
چکاپ آنلاین کم کاری تیروئید
عوامل خطر کمکاری تیروئید
اگرچه کمکاری تیروئید میتواند در هر فردی رخ دهد، برخی گروهها در معرض خطر بالاتری قرار دارند. شناسایی این عوامل خطر به شما کمک میکند تا علائم را زودتر تشخیص داده و اقدامات پیشگیرانه یا درمانی مناسب را به موقع انجام دهید.
عوامل خطر اصلی شامل:
- سابقه خانوادگی: افرادی که اعضای خانوادهشان به بیماریهای تیروئید مبتلا بودهاند، احتمال بیشتری برای کمکاری تیروئید دارند.
- سن و جنسیت: زنان، بهویژه بالای ۴۰ سال، در مقایسه با مردان بیشتر در معرض کمکاری تیروئید هستند.
- بیماریهای خودایمنی: افرادی که دارای اختلالات خودایمنی مانند هاشیموتو، دیابت نوع ۱ یا کمخونی خودایمنی هستند، ریسک بیشتری دارند.
- سابقه درمان تیروئید یا جراحی گردن: افرادی که تحت جراحی تیروئید یا درمانهای رادیواکتیو قرار گرفتهاند، ممکن است عملکرد تیروئیدشان کاهش یابد.
- شرایط پزشکی خاص: وجود بیماریهای مزمن مانند بیماریهای قلبی یا کلیوی میتواند احتمال ابتلا به کمکاری تیروئید را افزایش دهد.
آگاهی از این عوامل، همراه با بررسیهای دورهای و توجه به علائم بالینی، میتواند نقش مهمی در تشخیص زودهنگام و پیشگیری از عوارض جدی کمکاری تیروئید ایفا کند.
علائم کم کاری تیروئید
کمکاری تیروئید میتواند طیف وسیعی از علائم را ایجاد کند که اغلب آرام و تدریجی ظاهر میشوند. شایعترین علائم شامل موارد زیر است:
خستگی مداوم و کمبود انرژی
حساسیت بالا به سرما
یبوست مزمن
خشکی و شکنندگی پوست
افزایش وزن بدون تغییر در رژیم غذایی
تورم یا پفکردگی صورت
تغییر در صدا، مانند خشونت یا گرفتگی صدا
ضعف یا درد عضلانی و سفتی مفاصل
قاعدگی شدید یا نامنظم در زنان
نازک شدن یا ریزش مو
کند شدن ضربان قلب (برادیکاردی)
افسردگی و کاهش انگیزه
اختلال در حافظه و تمرکز
توجه داشته باشید که شدت و ترکیب این علائم در هر فرد متفاوت است. تشخیص بهموقع با آزمایش خون و پیگیری درمان میتواند از عوارض جدی پیشگیری کند.
کم کاری تیروئید در نوزادان
نوزادان مبتلا به کمکاری تیروئید اغلب در ابتدا علائم واضحی ندارند. با این حال، در صورت تشخیص و درمان دیرهنگام، ممکن است مشکلات زیر بروز کند:
مشکلات تغذیهای و کاهش اشتها
رشد ضعیف و تأخیر در افزایش وزن
زردی پوست و سفیدی چشمها (یرقان)
یبوست مداوم
عضلات ضعیف و تون عضلانی پایین
خشکی پوست و مو
گریه خشن و غیرطبیعی
بزرگ شدن زبان (ماکروگلوسیا)
فتق نافی یا برجستگی نرم در نزدیکی ناف
عدم درمان به موقع میتواند رشد جسمی و ذهنی کودک را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. تشخیص زودهنگام و شروع درمان هورمونی تحت نظر پزشک، کلید پیشگیری از عوارض جدی است.
کم کاری تیروئید در کودکان و نوجوانان
کمکاری تیروئید در کودکان و نوجوانان ممکن است علائمی مشابه بزرگسالان داشته باشد، اما برخی ویژگیها مخصوص این گروه سنی است:
کندی رشد قد: کاهش سرعت رشد نسبت به سن کودک، که ممکن است به کوتاهی قد منجر شود.
تأخیر در رویش دندانهای دائمی: دندانهای دائمی دیرتر از حد معمول ظاهر میشوند.
کاهش رشد ذهنی و یادگیری: برخی کودکان ممکن است در تمرکز، حافظه و یادگیری اختلال داشته باشند.
تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، از جمله مصرف داروی هورمونی تحت نظر پزشک، میتواند از عوارض بلندمدت جلوگیری کند و رشد طبیعی کودک را تضمین نماید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
علائم جدید یا بدون دلیل: اگر احساس خستگی مداوم، افزایش وزن غیرمنتظره، خشکی پوست، ریزش مو یا سایر علائم کمکاری تیروئید را تجربه میکنید، به سرعت با پزشک مشورت کنید.
پیگیری درمان: افرادی که داروی هورمون تیروئید مصرف میکنند، باید طبق توصیه پزشک آزمایشهای دورهای TSH و T4 را انجام دهند تا دوز دارو بهدرستی تنظیم شود.
سابقه خانوادگی یا شرایط خاص: اگر سابقه خانوادگی بیماری تیروئید دارید یا در دوران بارداری هستید، حتی در صورت نداشتن علائم شدید، بررسی پزشکی و آزمایش خون توصیه میشود.
پیگیری منظم درمان و استفاده از مشاوره پزشکی آنلاین میتواند از عوارض جدی کمکاری تیروئید جلوگیری کند و سلامت کلی شما را حفظ نماید.
تشخیص کمکاری تیروئید
تشخیص کمکاری تیروئید تنها بر اساس علائم بالینی کافی نیست، زیرا علائم میتوانند با سایر بیماریها مشابه باشند. بنابراین، معمولاً آزمایش خون برای بررسی سطح هورمونهای تیروئید انجام میشود.
آزمایشهای اصلی:
TSH (هورمون محرک تیروئید)
سطح TSH معمولاً اولین معیار برای تشخیص کمکاری تیروئید است. افزایش TSH نشاندهنده عملکرد ضعیف تیروئید است.T4 (تیروکسین)
اندازهگیری T4 به تشخیص میزان واقعی هورمون موجود در بدن کمک میکند. پایین بودن T4 در کنار افزایش TSH، نشانه کمکاری تیروئید است.T3 (ترییودوتیرونین)
در برخی موارد، برای ارزیابی کامل عملکرد تیروئید، سطح T3 نیز اندازهگیری میشود.
کمکاری تیروئید تحت بالینی
اگر TSH بالا باشد اما T4 و T3 در محدوده طبیعی قرار داشته باشند، این وضعیت به عنوان کمکاری تیروئید تحت بالینی شناخته میشود. معمولاً این نوع کمکاری علائم واضحی ایجاد نمیکند، اما نیاز به پیگیری پزشکی منظم دارد تا از پیشرفت بیماری جلوگیری شود.
درمان کم کاری تیروئید
کمکاری تیروئید یک بیماری شایع است که معمولاً با مصرف روزانه داروی لووتیروکسین (Levothyroxine) درمان میشود. این دارو جایگزین هورمون تیروئیدی است که بدن قادر به تولید کافی آن نیست و به بازگشت سطح هورمونها به محدوده طبیعی کمک میکند. در بسیاری از بیماران، درمان طولانیمدت یا مادامالعمر است و قطع خودسرانه آن میتواند باعث بازگشت علائم شود.
تنظیم دوز دارو
تنظیم دوز مناسب لووتیروکسین برای هر فرد متفاوت است و بسته به سن، وزن، شدت بیماری و شرایط جسمی تعیین میشود. معمولاً:
۶ تا ۸ هفته پس از شروع درمان، آزمایش خون برای بررسی سطح TSH انجام میشود
اگر سطح TSH بالا یا پایین باشد، دوز دارو بهصورت تدریجی اصلاح میشود
پس از رسیدن به دوز پایدار، بررسی سطح TSH معمولاً سالانه انجام میگیرد
تنظیم دقیق دوز دارو نقش کلیدی در کنترل علائم و جلوگیری از عوارض بیماری دارد.
مصرف صحیح لووتیروکسین
برای دستیابی به بهترین اثر دارو، رعایت نکات زیر ضروری است:
دارو را با معده خالی مصرف کنید
بهترین زمان مصرف، صبحها، ۳۰ تا ۶۰ دقیقه قبل از صبحانه است
قرص را با یک لیوان آب ساده بلعید
از قطع یا تغییر دوز دارو بدون مشورت پزشک خودداری کنید
برخی داروها، مکملها و مواد غذایی میتوانند جذب لووتیروکسین را کاهش دهند:
مکملهای آهن و کلسیم
آنتیاسیدها
برخی مولتیویتامینها
بهتر است بین مصرف لووتیروکسین و این مواد حداقل ۴ ساعت فاصله وجود داشته باشد تا اثر دارو کاهش پیدا نکند.
نکات مهم برای بیماران
پیگیری منظم آزمایش خون و TSH ضروری است
تغییر سبک زندگی و رعایت رژیم غذایی مناسب میتواند در کنترل علائم موثر باشد
در صورت بروز علائم جدید یا تشدید بیماری، به پزشک مراجعه کنید
استفاده از خدمات پزشکی دکتیران
برای اطمینان از مصرف صحیح دارو، پیگیری سطح هورمونها و مدیریت بهتر بیماری، میتوانید از خدمات پزشکی دکتیران استفاده کنید. ما ارائهدهنده:
تشخیص آنلاین بیماری با کمک هوش مصنوعی
پیگیری آنلاین وضعیت سلامت و مشاوره پزشکی
با استفاده از این خدمات، درمان کمکاری تیروئید شما دقیقتر و راحتتر دنبال میشود.
نتیجه گیری
کمکاری تیروئید یک بیماری شایع اما قابل کنترل است که در صورت تشخیص بهموقع و درمان صحیح، میتوان از بروز بسیاری از عوارض جدی آن پیشگیری کرد. آگاهی از علائم اولیه، انجام آزمایشهای منظم و پایبندی به درمان تجویزشده نقش کلیدی در حفظ سلامت بیماران مبتلا به این اختلال دارد. اگر علائمی مشکوک دارید یا سابقه خانوادگی بیماری تیروئید در شما وجود دارد، مراجعه به پزشک و پیگیری درمان را جدی بگیرید.
در این مسیر، استفاده از خدمات پزشکی و پرستاری در منزل دکتیران میتواند به شما کمک کند تا بدون نیاز به مراجعه حضوری مکرر، از مراقبتهای پزشکی، انجام آزمایشها و پایش وضعیت سلامت خود بهرهمند شوید. همچنین دکتیران با ارائه تشخیص هوشمند بیماری و راهکارهای مبتنی بر هوش مصنوعی، امکان بررسی اولیه علائم و تصمیمگیری آگاهانهتر را برای کاربران فراهم کرده است. برای دریافت اطلاعات بیشتر و استفاده از این خدمات، میتوانید به صفحه اصلی سایت دکتیران مراجعه کنید.
سوالات متداول
کمکاری تیروئید چیست؟
کمکاری تیروئید وضعیتی است که غده تیروئید هورمون کافی تولید نمیکند و باعث کاهش متابولیسم و علائم مختلف میشود.
علائم آن چیست؟
خستگی، افزایش وزن، حساسیت به سرما، پوست خشک، یبوست، کند شدن ضربان قلب و مشکلات حافظه.
چه کسانی در معرض خطر هستند؟
زنان، افراد با سابقه خانوادگی تیروئید، مبتلایان به بیماریهای خودایمنی، کسانی که جراحی یا پرتودرمانی تیروئید داشتهاند.
چگونه تشخیص داده میشود؟
با آزمایش خون و اندازهگیری TSH و T4؛ بالا بودن TSH و پایین بودن T4 نشاندهنده کمکاری تیروئید است.
درمان آن چگونه است؟
مصرف روزانه لووتیروکسین برای بازگرداندن سطح هورمون به حالت طبیعی؛ دوز توسط پزشک تنظیم میشود.
آیا در نوزادان و کودکان خطرناک است؟
بله، در صورت عدم درمان میتواند مشکلات رشد جسمی و ذهنی ایجاد کند.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورت خستگی بدون دلیل یا مشاهده علائم تیروئید و همچنین برای پیگیری دورهای داروی تیروئید.
آیا قابل درمان است؟
بله، با تشخیص به موقع و مصرف منظم دارو، کاملاً کنترل میشود و از عوارض جدی پیشگیری میشود.
